Құтыру — жүйке жүйесіне ауыр зақым келтіретін және әдетте өлімге әкелетін ең қауіпті вирустық жұқпалы аурулардың бірі. Құтыру Австралиядан басқа барлық құрлықтарда кездеседі. 2023 жылғы жағдай бойынша жыл сайын әлемде 55 000 адам бұл аурудан қайтыс болады. Өлім-жітімнің шамамен 95%-ы Азия мен Африкада болады. Жабайы жануарлардан (қасқырлар, түлкілер, енот иттер, шиебелдер, арктикалық түлкілер, сасыққұйрықтар, мангустар және жарқанаттар) туындайтын құтырудың табиғи түрі бар. Сондай-ақ құтырудың қалалық түрі бар (иттерге, мысықтарға және ферма жануарларына әсер етеді). Адамдардың өлімінің көпшілігі жұқтырған иттің шағуы нәтижесінде болады.
Құтыру ауруының жиілігі қоршаған орта жағдайларына, кеміргіштердің жемінің қолжетімділігінің ауытқуына және жыртқыштардың санына байланысты мерзімді түрде артады. Инфекция келесі жолдармен пайда болуы мүмкін:
• Жұқтырған жануардың шағуы (клиникалық симптомдар басталғанға дейін бірнеше күн бұрын жұқпалы болады — орташа есеппен 5-7 күн, ең көбі 10 күнге дейін);
• Зақымдалған тері мен шырышты қабықтарға тікелей сілекей (тіпті микроскопиялық);
• Теориялық тұрғыдан инфекция жұқтырған жануардың тырнақтарымен теріні тырнау арқылы мүмкін (тырнақтарда вирус жоқ, бірақ тырнағаннан кейін жануардың сілекейі жаңа жараға, мысалы, үрген кезде енуі мүмкін).
Құтырумен ауыратын әрбір жануар сілекейінде вирус бөле бермейтінін және әрбір тістеу кезінде құтыру вирусын адамдарға жұқтырмайтынын түсіну керек. Едендегі, жердегі, шөптегі, қаптағы, есік тұтқасындағы, өзендегі және т.б. сілекей адамдар үшін ешқандай қауіп төндірмейді.
Не істеуге болады?
Егер сізді ит тістеп алса, жараны дереу сабынды сумен жуып, содан кейін сутегі асқын тотығымен өңдеп, дереу жедел жәрдем бөліміне бару керек. Медициналық көмекке жүгінуді кешіктірмеңіз. Вакцинация тек құтырған жануар тістегеннен немесе сілекей шығарғаннан кейін 14 күн ішінде енгізілген жағдайда ғана тиімді болады. Мүмкіндігінше, итті 10 күн бойы бақылаңыз. Вакцинацияны ит 10 күн ішінде өлмеген және құтырудың негізгі белгілері болмаған жағдайда ғана тоқтатуға болады.
Дәрігер не істей алады
Жараның орналасқан жеріне, тереңдігіне және басқа факторларға байланысты дәрігер профилактикалық әдісті таңдайды. Ең қарапайым жағдайларда профилактика құтыруға қарсы иммуноглобулинмен немесе құтыруға қарсы сарысумен пассивті иммундауды, содан кейін вакцинацияны қамтиды.
Бешенство – это одно из наиболее опасных инфекционных заболеваний вирусной природы, протекает с тяжелым поражением нервной системы и заканчивается, как правило, смертельным исходом. Бешенство встречается на всех континентах, кроме Австралии. По данным на 2023 год, ежегодно в мире 55 000 человек умирают от этого заболевания. Около 95% смертельных случаев происходит в Азии и Африке. Различают природный тип бешенства, очаги которого формируются дикими животными (волк, лисица, енотовидная собака, шакал, песец, скунс, мангуст, летучие мыши). А так же городской тип бешенства (собаки, кошки, сельскохозяйственные животные). Большинство случаев смерти людей происходит в результате укуса инфицированной собакой.
Рост заболеваемости характеризуется периодичностью, зависящей от природных условий, колебаний наличия кормовой базы грызунов, численности плотоядных животных.
Заражение может наступить при:
• При укусе больного животного (становится заразным за несколько дней до начала клинических проявлений — в среднем 5-7 дней, максимально до 10);
• прямом ослюнении повреждённых кожных покровов и слизистых оболочек (даже микроскопическом);
• теоретически возможно заражение при оцарапывании кожи когтями больного животного (на когтях вируса нет, но после получения царапины слюна животного может попасть в свежую рану, например, при лае).
Следует понимать, что не каждое больное бешенством животное выделяет вирус со слюной, и не каждый укус передаёт человеку вирус бешенства. Слюна на полу, земле, траве, пакете, дверной ручке, в реке и т.п. опасности для человека не представляет.
Что можете сделать Вы?
Если вас покусала собака, следует немедленно промыть рану мыльной водой, затем обработать перекисью водорода и немедленно обратиться в травмпункт. Не следует затягивать с обращением к врачу. Вакцинация будет эффективна только в том случае, если она была проведена не позднее 14 дней от момента укуса или ослюнения бешеным животным. Если есть возможность, то надо понаблюдать за собакой в течение 10 дней. Вакцинацию можно прекратить только в том случае, если в течение 10 дней срока собака не погибла, и у нее не проявились основные признаки бешенства.
Чем поможет врач
В зависимости от локализации, глубины раны и других параметров врач принимает решение о способе профилактики. В наиболее простых случаях профилактика включает пассивную иммунизацию антирабическим иммуноглобулином или антирабической сывороткой с последующей вакцинацией.